عبد الحسين شهيدى صالحى
91
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
تفسير ابن ابى الثلج ، از ابو بكر محمد ( 238 - 325 ق ) فرزند احمد بن كاتب بغدادى معروف به ابن ابى الثلج از مفسران اماميه و اكابر محدثين . تفسير مورد بحث به شيوهء روايات از ائمهء اطهار ( ع ) نقل شده است و ابن نديم در الفهرست آن را ضبط كرده است . و نيز دو تفسير ديگر از ابن الثلج ذكر كردهاند يكى تفسير اسماء امير المؤمنين ( ع ) فى كتاب الله عز و جل و ديگرى تفسير ما نزل من القرآن فى امير المؤمنين كه هر دو به شيوهء روائى و مورد تذكر سيد على بن طاووس در اليقين و ديگر محدثين مىباشند و فعلا وجود ندارند . منابع : تاريخ بغداد ، 1 / 338 ؛ مقدمهء تاريخ الائمه ، 13 ؛ الذريعة ، 4 / 240 ؛ رجال ، ابن داوود ، 296 ؛ رجال ، شيخ طوسى ، 502 ؛ رجال ، نجاشى ، 2 / 299 ؛ الفهرست ، ابن نديم ، 37 ؛ معجم رجال الحديث ، 14 / 313 ؛ مفسران شيعه ، 81 ؛ الفهرست ، شيخ طوسى ، 179 ؛ معجم الدراسات القرآنية عند الشيعة الاماميه ، 82 . تفسير ابن الحجّام ، ابو عبد الله محمد ( زنده در 328 ق ) فرزند عباس معروف به ابن الحجّام از مفسرين و محدثين . علامه حلى در رجال خود شهرت مفسر را به ابن الجحّام به جيم مضمومه و حاء مهمله ضبط كرده است . تفسير مورد بحث به زبان عربى و در كتب رجالى و فهارس به نام كتاب التفسير الكبير موسوم است و باسم تفسير ابن الحجام مشهور است از جمله تفاسير شيعى است كه از زمان تأليف از منابع مهم بوده و نيز به شيوهء روائى تأليف گرديده است كه در تفسير و تأويل آيات قرآن كريم از روايات و اخبار ائمهء معصومين ( ع ) بهره گرفته است . از اين تفسير امروزه نسخههاى متعدد در كتابخانههاى عمومى و خصوصى موجود است . نسخهاى از اين تفسير نزد سيد على بن طاووس ( م 664 ق ) بوده كه در مؤلفات خود زياد نقل مىكند و آن را در كتاب خويش سعد السعود وصف نموده است . همچنين نسخههايى نزد سيد شرف الدين على حسينى استرابادى و سيد هاشم توبلى و ملا محمد صالح برغانى و سيد هبة الدين شهرستانى وجود داشته